ประโยชน์ของการฝึกจิต

การฝึกจิตนั้น มีคุณค่าต่อชีวิตมาก เพราะทำตนให้เป็นผู้ประเสริฐขึ้น ดังนั้น ผู้ที่ฝึกจิตได้ถูกต้อง แม้เพียงขั้นสมาธิ ก็ย่อมำได้รับประโยชน์อย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่าง ดังต่อไปนี้

1. ถ้าเป็นนักเรียนนักศึกษาก็ย่อมได้ผลเรียนดีมากขึ้น ได้คะแนนสูงขึ้น เพราะมีจิตใจสงบ จึงทำให้มีความจำแม่นยำและดีขึ้นกว่าแต่ก่อน
2. ทำสิ่งต่างๆได้ดีขึ้น ไม่ค่อยผิดพลาด เพราะมีสติสมบูรณ์ขึ้น
3. สามารถทำงานได้มากขึ้นและได้ผลดีอย่างมีประสิทธิภาพ
4. ทำให้โรคภัยไข้เจ็บบางอย่างหายไป
5. ทำให้เป็นคนมีอารมณ์เยือกเย็น มีความสุขใจได้มาก มีผิวพรรณผ่องใส มีจิตใจเบิกบาน และมีอายุยืน
6. ทำให้อยู่ในสังคมอย่างปกติสุข เช่น ถ้าอยู่ในโรงเรียน ก็ทำให้เพื่อนๆและครูพลอยได้รับความสุข ถ้าอยู่ในที่ทำงาน ก็ทำให้เพื่อนร่วมงาน ผู้บังคับบัญชา หรือผู้ใต้บังคับบัญชาพลอยได้รับความสุขไปด้วย เป็นต้น
7. สามารถเผชิญต่อเหตุการณ์ต่างๆที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้าได้อย่างใจเย็น รวมทั้งสามารถแก้ไขความยุ่งยาก และความเดือดร้อนวุ่นวายในชีวิตได้อย่างถูกต้อง
8. สามารถกำจัดนิวรณ์ที่รบกวนจิตลงได้ หรืออย่างน้อยก็ทำให้เบาบางลงได้
9. ถ้าทำได้ถึงขั้นสูงก็ย่อมได้รับความสุขอันเลิศยิ่ง และอาจสามารถได้อำนาจจิตที่พิเศษ เช่น รู้ใจคนอื่น เป็นต้น
10. ทำให้เป็นพื้นฐานโดยตรงในการเจริญวิปัสสนา


ความสุขสองอย่าง

ทุกคนที่เกิดมาล้วนรักสุขเกลียดทุกข์ด้วยกันทั้งหมดทั้งสิ้น และความสุขที่มนุษย์ต้องการนั้นมีด้วยกันสอง อย่าง
1. ความสุขทางกาย
2. ความสุขทางใจ

ความสุขทั้งสองอย่างนี้ต้องอาศัยกันและกัน คือ ถ้ากายเป็นสุขและก็จะทำให้ใจเป็นสุขด้วย หรือถ้าใจเป็นสุขและก็จะทำให้กายเป็นสุขด้วย เช่นเดียวกับเรื่องความทุกข์ เพราะกายกับจิตมีความเกี่ยวเนื่องกัน แม้พระพุทธศานาจะยอมรับความสุขทั้ง2อย่างนี้ แต่ก็ยกย่องจิตว่าประเสริฐกว่ากาย เพราะกายนั้น (รวมทั้งสมอง) เป็นผู้ปฏฺบัติตามคำสั่งของจิต จิตเป็นผู้นำ และยกย่องความสุขทางใจดีกว่าความสุขทุกชนิด ดังที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า “ความสุขอย่างอื่นที่จะนิ่งไปกว่าความสงบไม่มี” และความสุขที่แท้จริงนั้น เราไม่อาจจะหาได้จากทรัพย์สินสมบัติ จากอำนาจ จากกามสุข หรือแม้จากเกียรติยศชื่อเสียง ดังเราจะเห็นได้ว่า มีคนที่ร่ำรวย มีชื่อเสียง และมีตำแหน่งฐานะดีเป็นจำนวนมาก ที่ไม่อาจมีความสุขได้จากสิ่งที่ตนมี เพราะสิ่งเหล่านี้ไม่ใช่บ่อเกิดแห่งความสุขที่แท้จริง ซึ่งก่อให้เกิดความทุกข์จากสิ่งที่ตนมีเสียอีก แต่ความสุขที่แท้จริงนั้นจะหาได้จากจิตใจอันอยู่ในตัวเรานี้เอง และคนที่จะได้รับความสุขชนิดนี้นั้น ก็จะต้องฝึกจิตของตนตามหลักพระพุทธศานาที่พระพุทธเจ้าทรงค้นพบและพิสูจน์มาแล้ว